Ein helsta áskorun menntakerfa samtímans er að vinna gegn aðgreiningu í alþjóðavæddum heimi sem er í senn margbreytilegur og aðgreinandi. Hugtökin um skóla án aðgreiningar og borgaravitund hafa orðið sífellt mikilvægari innan menntunar og skólastarfs sem ein helsta leiðin til að tryggja aðgengi, lýðræðislega þátttöku og inngildingu meðal nemenda. Þetta á einnig við um ungmenni sem hafa flutt til eða flúið á framandi staði þar sem þau njóta ekki réttinda sem ríkisborgarar. Við áskorunum sem þessum verður ekki brugðist á fullnægjandi hátt nema með stefnumótunar- og rannsóknarsamstarfi þvert á landamæri. Þessi eigindlega tilviksrannsókn er samanburðarverkefni sem nær til höfuðborga Íslands, Noregs og Bretlands. Markmiðið er að skilja hugmyndir og sjónarmið ungra innflytjenda og flóttafólks sem stunda nám á unglingastigi grunnskóla og í framhaldsskólum; rannsaka ólíka vegferð þeirra og ferli í átt að inngildingu í skólakerfinu og virkri borgaravitund. Þetta er gert með því að a) staðsetja rannsóknina í skólum á höfuðborgarsvæðum þar sem hnattvæðingin og menningarlegur fjölbreytileiki hverrar þjóðar er hvað mest áberandi, b) með því að virkja nemendurna sjálfa til að taka þátt í rannsóknarferlinu í gegnum myndrænar námsaðferðir sem byggja á hugmyndum frá Paulo Freire, og c) með því að skoða félagsleg og kennslufræðileg áhrif sem kennarar þeirra, foreldrar og samnemendur hafa á sjálft ferlið.
Niðurstöður
I-PIC var samstarfsverkefni þar sem þróaðar voru sjónrænar og þátttökumiðaðar kennsluaðferðir með það að markmiði að efla raddir og þátttöku ungs fólks af innflytjendabakgrunni. Verkefnið byggir meðal annars á ljósmyndun og sjónrænni frásögn, sem gefur nemendum tækifæri til að miðla reynslu sinni og sýn af borgaravitund, inngildingu og útilokun.
Hagnýtt gildi rannsóknar
Rannsakendur og kennarar sem tóku þátt í verkefninu hafa kynnt niðurstöður á ráðstefnum, meðal annars með því að draga fram raddir nemenda og sjónræn verk þeirra. Verkefninu hefur einnig verið miðlað til stefnumótenda í Mennta- og barnamálaráðuneytinu og til Skóla- og frístundasviðs Reykjavíkur.
Kennarar vinna jafnframt að því að útvíkka verkefnið innan sinna skóla og í svæðisbundnum tengslanetum. Yfir 300 nemendur nutu góðs af verkefninu.
Helstu afurðir voru:
- Kafli um menningarlega fjölbreytni í bókinni Sjálfbærni -Nemendabók sem gefin var út af Miðstöð menntunar og skólaþjónustu,
- Myndamáttur – sjónræn og þátttökumiðuð kennsluaðferð sem aðgengilega er hjá Miðstöð Menntunar og skólaþjónustu þar sem markmiðið er að styrkja rödd ungs fólks og skapa þeim vettvang til að miðla ólíkri reynslu og upplifunum. Þannig stuðlar verkefnið að lýðræðislegu og skapandi skólastarfi þar sem fjölbreyttur bakgrunnur nemenda fær að njóta sín og þau upplifa að þau tilheyri samfélaginu.
- Ljósmyndasýning með verkum nemenda og innleiðingarferli aðferðanna í skólum á Íslandi og í Noregi.
- Doktorsverkefni Evu Harðardóttur, Að finna sig heima í hnattvæddum heimi: Borgaravitund, inngilding og menningarlegur margbreytileiki í íslensku menntakerfi. (2023).
