Markmið rannsóknarinnar er að afla þekkingar á því hvernig þrjú sveitarfélög hafa staðið að innleiðingu og framkvæmd laga um samþætta þjónustu í þágu farsældar barna.
Rannsóknin skoðar þrjá meginþætti:
- hvernig stofnanir sveitarfélaga hafa lagað skipulag sitt að innleiðingu laganna
- þverfaglega samvinnu fagfólks og smíði sameiginlegrar þekkingar milli ólíkra skólastiga og stofnana s.s. leik- og grunnskóla, frístundastarfs og velferðarstofnana og
- áhrif innleiðingar farsældarlaganna á vellíðan barna og ungmenna.
Rannsóknin er margþátta tilviksrannsókn sem fylgir blandaðri aðferðafræði til að tryggja fjölbreytileika gagna og áreiðanleika gagnasafnsins. Rannsakendur frá Háskóla Íslands og Menntamálastofnun leiða rannsóknina í samstarfi við þrjú sveitarfélög. Rannsóknarverkefnið mun taka tvö ár og byggist á þremur rannsóknarþáttum sem hafa innbyrðis tengsl.
Þrjár tegundir gagna verða greindar með þriggja þátta nálgun til að kanna ferli innleiðingarinnar, til að dýpka þekkingu og fjölga sjónarhornum:
- viðhorf þátttakenda
- athuganir og
- megindleg gögn.
Gildi rannsóknar felst í því að greina árangursríka starfshætti í innleiðingu og framkvæmd laganna og öðlast skilning á þeim kröftum sem eru að verki þegar skóla-, frístunda- og velferðarstofnanir bregðast við löggjöf sem grundvallast á mikilvægi þverfaglegrar samvinnu. Rannsóknin mun skapa dýrmæta þekkingu fyrir stjórnvöld til að taka mið af fyrir innleiðingu nýrra laga í mennta- og velferðarkerfinu.
Fyrstu niðurstöður:
Rannsókninni mun ljúka í lok árs 2026. Fyrstu niðurstöður sýna að lög um farsæld barna sem sett voru 2021 hafa leitt til umtalsverðra breytinga á starfsháttum sveitarfélaga, s.s. innleiðingu þverfaglegra lausnateyma í þágu barna og aukinnar samvinnu milli faghópa sem starfa í þágu barna. Í rannsókninni var sérstaklega horft til þriggja sveitarfélaga sem voru fyrst til að leggja formlega af stað í innleiðingarferli laganna. Viðtöl við millistjórnendur sem tóku virkan þátt í stefnumótun og innleiðingu nýrra starfshátta sýna að almenna jákvæðni í garð laganna: þau töldu lögin staðfesta mikilvægi þess að fagfólk á sviði menntunar, velferðar, og frístunda leiddu saman krafta sína markvisst í þágu farsældar barna. Þá greindu þau ýmsar áskoranir á fyrstu stigum innleiðingar, s.s. ólíkan skilning á hugtökum, og ólíkt verklag fagstétta. Sérstaklega bar á því að skólafólki fannst innleiðingarverklag ekki alltaf falla nægilega vel að eðli og hlutverki skólastarfsins.
Niðurstöður þessa rannsóknar hafa margþætt gildi. Í fyrsta lagi geta niðurstöður nýst stjórnvöldum og sveitarfélögum til að draga lærdóm af innleiðingarferlinu, til dæmis mikilvægi þess að fagfólk sé kallað að borðinu snemma í mótun nýrra laga og stefnumótunar. Í öðru lagi sýnir rannsóknin ótvírætt fram á gildi þess að fagfólk sem vinnur með börnum á ólíkum sviðum samfélagsins vinni markvisst saman. Þetta þýðir ákveðnar breytingar á hefðbundinni og oft fastmótuðri verkaskiptingu á sviði vettvangs. Í þriðja lagi þá sýnir rannsóknin hvernig fagmennska eykst þegar að fagstéttir vinna saman, samnýta þekkingu sýna, vega hvor aðra upp og miðla sinni þekkingu milli ólíkra sviða samfélagsins sem öll skipta máli í lífi barna. Hér þurfa stefnumótandi aðilar að leiða og styðja við þverfaglegri samvinnu með því að undirstrika hlutverk og mikilvægi allra fagstétta í lögum og reglugerðum sem varða t.d. skólakerfið þar sem öll börn lifa og starfa. Hér má nefna kennara, fagfólk á vettvangi frístunda, sálfræðinga, náms- og starfsráðgjafa, þroskaþjálfa, félagsráðgjafa og svo framvegis.
